Zaloguj do serwisu




Przypomnij hasło

Aktualnie Polski Network posiada uczestników w 37 krajach na 6 kontynentach.

Polacy

 1. NARODOWOŚĆ POLSKA W BADANIACH OPINII PUBLICZNEJ  
Począwszy od 1988 roku, co dziesięć lat, ośrodek badania opinii publicznej TNS OBOP przeprowadza w Polsce sondaż dotyczący społecznej świadomości tożsamości narodowej. Ma on ustalić jak pojmowane jest „bycie Polakiem/Polką”. W czasie badania respondentom zadawane jest pytanie "co decyduje o tym, że ktoś jest Polakiem?".
W ostatnim badaniu z 2008 roku przeprowadzonym na reprezentatywnej próbie 1005 osób powyżej 15. roku życia uzyskano następujące wyniki: 95% - znajomość języka polskiego, 94% - poczucie, że jest się Polakiem/Polką, 86% - znajomość kultury i historii Polski, 81% - posiadanie obywatelstwa polskiego, 79% - przestrzeganie polskich obyczajów, 79% - posiadanie, co najmniej jednego z rodziców narodowości polskiej, 69% - mieszkanie na stałe w Polsce, 59% - urodzenie się w Polsce, 45% - szczególne zasługi dla Polski, 43% - wiara katolicka.
Jak widać, kwestia przesłanek decydujących o określeniu narodowości jest złożona i możliwe są różne odpowiedzi.

 2. NARODOWOŚĆ POLSKA NASZYM ZDANIEM 
Dla zdecydowanej większości Polaków ktoś, kto ma oboje rodziców Polaków jest Polakiem. - I to niezależnie od własnej deklaracji takiej osoby w kwestii narodowości i od jej postawy życiowej.
Natomiast w polskiej obyczajowości nie było dotąd ustalonych zasad dziedziczenia etniczności w przypadku małżeństw mieszanych (Polaków z nie-Polakami) i w przypadku osób, których na przykład wszyscy dziadkowie mają różne narodowości.
W związku z budową networku musieliśmy, więc wypracować i uzasadnić własne
stanowisko w tej kwestii.

Naszym zdaniem, Polakiem/Polką jest:
- osoba, której rodzice są etnicznymi Polakami (i to nawet, gdy ta osoba sama nie uważa się za Polaka/Polkę), oraz
- osoba, która ma polską świadomość narodową (tj. uważa się za Polaka/Polkę) i etnicznie polskie pochodzenie (poprzez jednego z rodziców lub choćby jednego z dziadków); przy czym istotną wskazówką, co do narodowości tej osoby jest też jej postawa życiowa.

 3. ŚWIADOMOŚĆ NARODOWA  
Podstawowym warunkiem bycia Polakiem jest posiadanie polskiej świadomości narodowej, czyli uważanie się za Polaka / Polkę. (Podczas spisu powszechnego przeprowadzonego w Polsce w 2002 roku 96,74% ankietowanych obywateli Polski zadeklarowało narodowość polską.) W przypadku osoby, która nie ma obojga rodziców Polaków, decydujące jest więc jej samookreślenie, jej własne przekonanie.

 4. POCHODZENIE ETNICZNE  
Polskie pochodzenie etniczne, czyli odziedziczenie polskiego etnosu poprzez ojca i matkę, poprzez jedno z nich, albo poprzez któregoś z ich rodziców, wydaje się niezbędne dla bycia Polakiem.
Więzy oparte na pokrewieństwie (faktycznym lub wyobrażonym) pozostają najsilniejszymi więzami w społeczeństwie. Określenie „polska krew” to oczywiście pewien skrót myślowy i przenośnia (narodowość jest, bowiem kategorią kulturową, a nie biologiczną), jednak nie jest ono czymś całkowicie abstrakcyjnym.
-
Wyniki badań materiału genetycznego mieszkańców współczesnej Polski wykazały, że aż 57% mężczyzn ma wspólnego przodka w linii męskiej (jest w niej dziedziczony chromosom Y), który żył około 10 tysięcy lat temu nad Morzem Czarnym. (Z tego rejonu, a konkretnie z dorzecza środkowego Dniepru, rozpoczęła się ekspansja Słowian w Europie).
-
Ponadto, większość Polaków ma charakterystyczną dla Słowian haplogrupę (mówiąc kolokwialnie: „gen”) o symbolu R1a1. Jako ciekawostkę można dodać, że z największą częstotliwością występuje on właśnie u Polaków (56,4-60%), Serbów Łużyckich żyjących na terenach wschodnich Niemiec (63%), Ukraińców (44-54%) i Rosjan (50%).
To, że większość z nas, Polaków jest spokrewniona (czyli ma wspólny etnos) jest, zatem naukowo potwierdzonym faktem.

Pochodzenie etniczne niesie ze sobą tak duży ładunek emocjonalny, że kogoś, kto ma rodziców Polaków uważa się za Polaka nawet wtedy, gdy nie identyfikuje się, jako Polak i gdy jego postawa jest zaprzeczeniem polskości. Z drugiej strony, w powszechnym odczuciu ten, kto nie ma polskiego pochodzenia etnicznego nie może być Polakiem, nawet wtedy, gdy ma polską świadomość narodową i odzwierciedlającą ją postawę życiową. Takie podejście jest charakterystyczne dla zdecydowanej większości narodów europejskich. To mechanizm, który dawniej przeciwdział unifikacji, a obecnie zapobiega kreowaniu swoistego "menu narodowości", z którego można dowodnie korzystać.

 5. POSTAWA ŻYCIOWA  
Ważnymi wyznacznikami polskiej narodowości są:
-
wspieranie interesów Polaków i Polski,
-
poczucie odpowiedzialności za innych Polaków i za Państwo polskie,
-
wspieranie działań ukierunkowanych na zachowanie, propagowanie i przekazanie następnym pokoleniom polskiego dziedzictwa kulturowego,
-
znajomość kultury i historii Polski,
-
przestrzeganie polskich obyczajów i tradycji, w tym tradycji chrześcijańskich (w szczególności katolickich),
-
znajomość języka polskiego albo przynajmniej jego najważniejszych zwrotów.
Zazwyczaj postawa życiowa jest emanacją świadomości narodowej. 

 6. NARODOWOŚĆ A RELIGIA I OBYWATELSTWO  
a. Wyznanie.
Polacy są jednym z najbardziej religijnych narodów w Europie (obok Włochów i Portugalczyków). W ogólnoświatowym (ale z wyłączeniem Chin) sondażu Instytutu Gallupa z lutego 2009 roku na pytanie „czy religia odgrywa ważną rolę w życiu codziennym mieszkańców twojego kraju” 72% obywateli Polski odpowiedziało, że tak. Aż 89,8% obywateli Polski deklaruje przynależność do Kościoła Katolickiego (z czego około 75% to osoby praktykujące). Katolicyzm jest, zatem ważnym składnikiem tożsamości wielu Polaków (podobnie jak prawosławie dla Rosjan, protestantyzm dla Niemców, islam dla Tatarów, shintoizm dla Japończyków, judaizm dla Żydów i ateizm dla Czechów).
Niemniej jednak wiara w Boga jest kwestią tak specyficzną i indywidualną, że na jej podstawie trudno byłoby określać narodowość. Istnieje przecież wiele innych nacji, w których katolicyzm jest wyznaniem dominującym, a w wśród Polaków są również osoby niewierzące (ateiści), protestanci i prawosławni. Przynależność do Kościoła Katolickiego nie może być, zatem kryterium polskości, a co najwyżej jednym z możliwych elementów polskiej tożsamości.
b. Obywatelstwo.
Co do aktu administracyjnego, jakim jest nabycie polskiego obywatelstwa to jest on mało pomocny przy określaniu narodowości.
Obywatelstwo może, ale nie musi pokrywać się z narodowością. Warunkiem nadania obywatelstwa nie jest wyrzeczenie się dotychczasowej narodowości, ani nie oznacza ono nadania nowej narodowości.
Zgodnie z art. 34 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 roku o obywatelstwie polskim, dziecko nabywa obywatelstwo, które posiadają jego rodzice albo jedno z nich. (Jest to tzw. zasada prawa krwi, ius sanguinis.) Obywatelstwo można, więc nawet „odziedziczyć”. Dalej jednak jest to kategoria administracyjna, która nie przesądza kwestii tożsamości narodowej.
Podobnie jest w przypadku okoliczności takich jak: urodzenie się w Polsce, zamieszkiwanie na stałe w Polsce lub posiadanie szczególnych zasług dla Polski. Nie oznaczają one nabycia polskiej narodowości.
W związku z powyższym, Polacy którzy wyemigrowali na przykład do Irlandii nie stają się Irlandczykami tylko, dlatego że otrzymali irlandzki paszport lub mają wybitne zasługi dla tego kraju. Natomiast dzieci litewskich Polaków są Polakami, mimo że nie urodziły się w Polsce. Podobnie, przedstawiciele innych narodowości nie stają się automatycznie Polakami tylko, dlatego że zamieszkali w Polsce albo otrzymali polskie obywatelstwo. Twierdzenie przeciwne może dobrze brzmieć z punktu widzenia poprawności politycznej, ale jest nieracjonalne i często na siłę uszczęśliwia samych zainteresowanych.

 4. POLACY A POLONIA  
Polonia to Polacy, którzy wyemigrowali z Polski i ich potomkowie.
W związku z tym, polską ludność autochtoniczną na Litwie, Białorusi, Ukrainie, Słowacji i w Czechach określa się mianem Polaków, a nie Polonii. Rodziny te nigdy nie emigrowały z Polski. To Polska „wyemigrowała” od nich w wyniku przesunięcia granic na zachód po 1945 roku.