Zaloguj do serwisu




Przypomnij hasło

Aktualnie Polski Network posiada uczestników w 37 krajach na 6 kontynentach.

Święta słowiańskie

1. Święto Jare – pierwszy dzień wiosny (21 marca) 

Jest to święto Słowian przypadające na równonoc wiosenną, poświęcone szczególnie Matce Ziemi. Obrzędy magiczne towarzyszące świętu miały przynieść dostatek i powodzenie na rozpoczynający się wraz z wiosną rok, a zarazem zapewnić dostatnie zbiory. Zwyczaje związane z uroczystościami miały wyprosić u bogów pomyślność na nadchodzący okres prac polowych.

Już w przeddzień święta okadzano domy i gospodarstwa, aby przepędzić złe moce. Najbardziej powszechnym zwyczajem wśród Słowian tego dnia było palenie lub topienie słomianej kukły zwanej Marzanną. Symbolizowało to przepędzenie zimy. Odbywało się to zwykle w hałasie - grano na różnego rodzaju instrumentach, trzaskano z batów, śpiewano. Po przepędzeniu zimy następowało uroczyste powitanie wiosny. Rozpalano ogniska, szukano wierzbowych gałązek pokrytych baziami, sprzątano domostwa oraz malowano jajka, symbol płodności i budzącego się życia. Pod wieczór zasiadano zazwyczaj do uczty, na której obdarowywano się pisankami i kraszankami, urządzano konkursy. Resztki jedzenia zakopywano, aby zwiększyły płodność ziemi. W niektórych regionach uroczystości kończone były barwnym korowodem ludzi i zwierząt. Miał on wywołać jak najszybsze nadejście pierwszej burzy. Wierzono, iż dopiero gdy słowiański bóg Perun zaślubi Matkę Ziemię będzie można przystąpić do prac polowych.

Obecnie wiele z obrzędów Jarego Święta stało się częścią zwyczajów wielkanocnych. 21 marca, na powitanie wiosny, przetrwał jednak w Polsce zwyczaj topienia Marzanny i przepędzania w ten sposób zimy. Ten dzień wiąże się również współcześnie ze szkolnymi wagarami (Dzień Wagarowicza), które zwyczajowo traktowane są tego dnia w ulgowy sposób.

Więcej informacji o tym święcie znajdziesz pod adresem:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Jare_%C5%9Awi%C4%99to.

2. Śmigus-dyngus, czyli „lany poniedziałek” (przypada w dzień po katolickim święcie Wielkanocy) 

Słowianie obchodzili Śmigus-dyngus w dzień po Święcie Jarym. Bili się wówczas wierzbowymi lub palmowymi witkami oraz oblewali zimną wodą. Oznaczało to symboliczne oczyszczenie z brudu i chorób w obliczu nadchodzącej wiosny. Od podwójnego oblewania można było wykupić się pisankami i kraszankami. W Średniowieczu zwyczaj połączył się z Wielkanocą i zaczął być obchodzony w Poniedziałek po Wielkiej Niedzieli. Pierwotnie w poniedziałek oblewano i chłostano tylko panny, co było dla nich bardzo dobrym znakiem, bowiem brak polania mógł wróżyć staropanieństwo. Natomiast dziewczęta rewanżowały się we wtorek, który również był dniem świątecznym.

Współcześnie zachował się zwyczaj polewania się wodą w Poniedziałek Wielkanocny, zwany przez to Lanym Poniedziałkiem. Zatarły się jednak różnice związane z płcią, dlatego też dziewczęta i chłopcy wzajemnie oblewają się tego samego dnia. Do południa na oblewanie wodą nawet w miejscach publicznych służby miejskie w ten dzień przymykają oko.

Więcej informacji o tym święcie znajdziesz pod adresem:
http://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Amigus-dyngus.

3. Zielone Świątki (przypada w siódmą niedzielę po katolickim święcie Wielkanocy) 

Zielone Świątki związane były pierwotnie ze słowiańskimi obchodami nadejścia wiosny i obchodzono je ku czci drzew, zielonych gałęzi i wszelkiej płodności. Obecnie święto połączyło się z katolicką uroczystością Zesłania Ducha Świętego.

Ludowe zwyczaje związane ze świętem wywodzą się z obrzędowości Słowian. Obchody święta wiązały się z budzącą się do życia przyrodą i przygotowywaniem do prac polowych. Zielone Świątki rozpoczynały lato. Aby oczyścić ziemię z demonów palono ognie, bielono domy, sprzątano oraz przyozdabiano zielonymi gałązkami i kwiatami obejścia. Bydło okadzano dymem ze spalonych ziół, przystrajano wieńcami, a na ich grzbietach toczono jajka. Wieczorem organizowano biesiady i zabawy przy ogniskach.

Zielone Świątki wiążą się współcześnie przede wszystkim z uroczystościami religijnymi związanymi z Zesłaniem Ducha Świętego. Na wsi jest to czas dziękczynienia za zebrane żniwa pszenicy. Do tej pory zachował się tam zwyczaj „majenia” domów, czyli przystrajania ich zielonymi gałązkami, tatarakiem, kwiatami, które uprzednio święci się w kościołach. Z uwagi na Święto Zesłania Ducha Świętego jest to w Polsce dzień ustawowo wolny od pracy. Obowiązuje podczas niego zakaz handlu.

Więcej informacji o tym święcie znajdziesz pod adresem:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Zielone_%C5%9Awi%C4%99ta
http://pl.wikipedia.org/wiki/Zes%C5%82anie_Ducha_%C5%9Awi%C4%99tego.

4. Noc Kupały, czy też Noc Świętojańska (noc z 21 na 22 czerwca) 

To słowiańskie święto związane było z przesileniem Słońca. Obchodzono je w najkrótszą noc w roku. Było to święto wody, ognia, płodności i miłości. Przeprowadzane wówczas słowiańskie magiczne obrzędy miały zapewnić zdrowie i urodzaj. Wierzono, że najkrótsza noc w roku jest najlepszą okazą na znalezienie miłości oraz na zapewnienie sobie płodności i bogactwa.

W Noc Kupały skakano przez ogniska, co miało oczyścić duszę ze zła. Wokół ognisk odbywały się również tańce. Składano ofiary z drobnej zwierzyny i ptactwa, co miało zapewnić zwierzętom płodność na następny rok. Przeprowadzano wiele wróżb. Pleciono wianki, które dziewczęta puszczały na rzeki i jeziora. Noc sobótkowa była nocą łączenia się w pary. Chłopcy, którzy łapali dany wianek po drugiej stronie jeziora czy rzeki byli, według wierzeń, przeznaczeni jego właścicielce. W Noc Kupały poszukiwano również kwiatu paproci, który przynosił szczęście i bogactwo.

Współcześnie Noc Kupały połączona jest często z Nocą Świętojańską. W wielu miejscach Polski zachował się jeszcze zwyczaj puszczania wianków oraz przeprowadzania wróżb świętojańskich. Bardzo często najkrótsza noc w roku jest okazją do koncertów i imprez na świeżym powietrzu.

Więcej informacji o tym święcie znajdziesz pod adresem:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Noc_Kupa%C5%82y.

5. Dożynki, czyli Święto Plonów (23 września) 

Jest to święto Słowian przypadające na równonoc jesienną poświęcone zbiorom zbóż z tegorocznego lata. Uroczystości dożynkowe były w mitologii Słowian poświęcone bogom Perunowi i Swarożycowi oraz kultowi roślin i drzew.

Słowianie dziękowali w tym dniu bogom za zbiory i obfite łowy. Obchodzono je po zakończeniu wszystkich najważniejszych prac polowych. Tradycyjnie pozostawiano na polu ostatni pas lub kępę niezżętego zboża, aby zapewnić ciągłość zbiorów. Ostatni snop przechowywano w celu udekorowania na Święta Godowe. Obchody Dożynek rozpoczynały się od uwicia wieńca ze zbóż, jarzębiny, kwiatów, owoców i kolorowych wstążek. Na głowie lub na wyciągniętych rękach niosła go najlepsza żniwiarka. W Średniowieczu, po przyjęciu chrześcijaństwa, wieniec niesiono do poświęcenia do kościoła, jednak pierwotnie Słowianie zanosili go zazwyczaj do gospodarza urządzającego ucztę. Bogaci gospodarze oraz posiadacze majątków wyprawiali, bowiem po trudach żniw huczne biesiady.

Współcześnie Dożynki łączą tradycje religijne z ludowymi. Podziękowania za plony składane są Bogu i Matce Boskiej, a nie słowiańskim bóstwom. W czasie uroczystości katolickich święci się dożynkowe wieńce oraz plony. Pod wieczór organizuje się festyny ludowe. Coraz częstsze są z tej okazji pielgrzymki rolników do miejsc kultu religijnego.

Więcej informacji o tym święcie znajdziesz pod adresem:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Do%C5%Bcynki.

6. Dziady (noc z 31 października na 1 listopada) 

Ten ludowy zwyczaj Słowian miał na celu nawiązanie łączności ze zmarłymi oraz zapewnienie sobie ich przychylności. Był to czas łączenia się z duszami zmarłych i pamięci o świecie pozaziemskim.

Słowianie wierzyli, iż przybywające z zaświatów dusze zmarłych należy odpowiednio ugościć. Dlatego też na rozstajach dróg rozpalano ogniska, aby wędrujące dusze miały ułatwiony powrót do domu. Ogień uniemożliwiał również wyjście na świat upiorów - ludzi zmarłych gwałtowną śmiercią. Niektóre czynności w gospodarstwie domowym były w tę noc zakazane (na przykład palenie w piecu, które mogło umożliwić duchom przedostanie się do domu). Dziady odbywały się w miejscach uznawanych za święte, na polanach, czy na szczytach wzgórz lub przy mogiłach. Przyzywano wówczas zmarłych, proszono o przychylność i aby wyprosić łaski pozostawiano potrawy przyrządzone z miodu, kaszy, jajek czy orzechów. Niejednokrotnie dawano tzw. dziadom proszalnym drobne datki z prośbą o wspomnienie zmarłych (stąd prawdopodobnie nazwa).

Po przyjęciu chrześcijaństwa obrzędów związanych z Dziadami zakazano, ale wiele tradycji przetrwało i w zmienionej formie można jest obserwować w Zaduszki. We wschodniej Polsce zachowały się miejscowości, w których cały czas wynosi się żywność na groby.

Więcej informacji o tym święcie znajdziesz pod adresem:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Dziady_(zwyczaj).

7. Święto Godowe (noc z 21 na 22 grudnia) 

Szczodre Gody to pradawne święto Słowian przypadające w noc przesilenia zimowego. Uznawane było za początek nowego roku solarnego, ale również liturgicznego. Słowianie wierzyli, ze właśnie w tym czasie bóg nieba, słońca i ognia - Swaróg odzyskuje panowanie nad Ziemią. Radośnie czcili, więc zwycięstwo światła nad ciemnością.

Słowianie obchodzili to święto kilka lub nawet kilkanaście dni. Odbywały się wówczas huczne biesiady na przywitanie nowego roku. W języku staropolskim nazwą Gody zaczęto określać okres od Święta Bożego Narodzenia do Święta Trzech Króli i tym samym połączono tradycję słowiańską z chrześcijaństwem. Podczas Godów zaprzestawano wszelkich prac, a czas spędzano na odwiedzaniu gości, obdarowywaniu się prezentami i śpiewaniu tradycyjnych pieśni. Uroczystości związane z Godami zarówno przed, jak i po przyjęciu chrześcijaństwa obchodzono bardzo wesoło. Słowianie radowali się nadzieją zakończenia zimy i zwycięstwa Słońca, Polacy w Średniowieczu biesiadowali z okazji narodzin Chrystusa. U Słowian czas Godów był również czasem pamięci o zmarłych. W niektórych rejonach na gody dekorowano w domu snop żyta pozostały z Dożynek (odpowiednik bożonarodzeniowej choinki). Aby zapewnić urodzaj na przyszły rok, podczas uczt umieszczano siano pod obrusami. Ważnym elementem obchodów Godów było rytualne obchodzenie domostw z figurą nowonarodzonego Słońca.

Współcześnie wiele zwyczajów godowych Polacy kultywują podczas Bożego Narodzenia. Wprawdzie zamiast tradycyjnych słowiańskich pieśni śpiewa się kolędy, zamiast snopu żyta dekoruje się choinkę, to jednak istnieje tu pewne podobieństwo. Pozostał również zwyczaj wkładania sianka pod obrus, choć odmiennie uzasadniony przez naukę Kościoła Katolickiego. Święto Godowe w jego pierwotnej formie obchodzi się dziś w Polsce jedynie wśród współczesnych grup rodzimowierczych.

Więcej informacji o tym święcie znajdziesz pod adresem:
http://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99to_Godowe.